Gdy jako młody chłopak poznawałem rodzinne miasto, nie wzbudziło ono mojego entuzjazmu ani zainteresowania, wydawało mi się szare i nieciekawe, jak dużo innych małych Ojczyzn, których smak poznajemy dopiero wtedy, gdy dojżejemy do ich właściwej oceny. 

Na początku tej pracy chciałbym poświęcić kilka słów pewnej legendzie, która kiedyś w szkole podstawowej była najczęściej wymienianym „słowotworem” nazwy Polanka - dzielnicy ongiś wojewódzkiego miasta Krosna, dzisiaj starostwa powiatowego na prawach powiatu grodzkiego w województwie Podkarpackim.
Owa opowieść, jak to często się zdarza w legendach, opowiada o miłości dwojga ludzi, w tym wypadku znanego twórcy i geografa połowy XIX wieku Wincentego Pola i nikomu nieznanej dziewczyny o imieniu Anna, których związek zaowocował nadaniu miejscu, w którym zamieszkali przydomka: „Polanka”, od połączenia nazwiska kochanka i imienia jego wybranki - kto wie czy jest w tym jakaś prawda, a legenda ta jest dla wielu osób początkiem historii tej miejscowości.

To jest legenda, która dotyczyła połowy XIX wieku, prawdziwa historia sięga daleko dalej, udokumentowane pojawienie się miejscowości Polanka, bądź dokładniej osby Dzirżka z Polanki przypada na rok pański 1399, po tej dacie wioska pojawia się w dokumentach jeszcze wielokrotnie, a wiele znanych postaci zagląda pod  jej strzechy, część tych odwiedzin jest udokumentowana, część pozostaje tylko, a może aż w sferze legend, wszak czyż legendy nie są piękniejsze od rzeczywistości.

cheap phone card Polanka - jej istnienie wiąże się nierozerwalnie z historią miasta, na przedmieściach którego leży, królewskiego miasta Krosna, wraz z jego rozwojem, kwitnęła i Polanka, upadała zaś wielokrotnie po pożogach i  wojnach, które nawiedzały te okolice, palili i niszczyli Polankę prawdopodobnie Tatarzy, potem kolejno Czesi, być może Kozacy, którzy zaglądali w te strony za czasów Powstania Bohdana Chmielnickiego, Szwedzi, Siedmiogrodzianie Rakoczego, jeszcze raz Szwedzi Karola XII, Rosjanie, a dużo szkód wyżądzili we wsi Chłopi w czasach rabacji połwy XIX wieku, między inny w tym okresie poturbowano w Polance Wincentego Pola, pod austryjackim zaborem skończyły się wojny, ale w zamian nastał okres regresu gospodarczego, ogólnego zubożenia i utraty znaczenia Galicyjskiego pogranicza, które ktoś nazwał z cynizmem „Golicją i Głodomorią” - przeinaczenie geograficznych nazw Galicji i Lodomerii, ostatnie wielkie wydarzenia miały miejsce już w XX wieku i jak łatwo się domyślić miały związek z „wielką Wojną” i z II Wojną Światową.

Po ostatniej wojennej burzy XX wieku, wraz z nastaniem władzy ludowej, wieś powoli traciła znaczenie i samodzielność, zmieniały się wartości i wzorce kształtujące do tej pory jej oblicze, zginęły strzechy, pojawiły się bloki osiedla robotniczego w starym kluczu szlacheckim, wieś stała się dzielnicą miasta.

W dniu dzisiejszym niewiele pozostało z niegdysiejszej świetności małej wsi, w której mieszkali wielcy Ludzie, smutek ogarnia na widok resztek dworskiego parku przy pałacu Trzecieskich, potężne drzewa ratowane przed upadkiem wypełnieniami z cegły, betonowe brzegi pozostałości po dworskich stawach ciągnących się dawno temu, przeszło kilometr wzdłuż niegdyś czystego strumienia zwanego po niemiecku Ortsbach, który dzisiaj jest zaśmieconą strużką w krzakach, nad którą rosną rozłożyste szypułkowe dęby, buki o srebrzystej korze i kasztany wołające maturzystów, sądząc po wieku - strażnicy jego historii z lepszych lat.

Gdzieniegdzie, wśród młodszej zabudowy, niepasuje do otoczenia stara chałupa  chałupa, dumnie strzelając w niebo lekko spadzistym dachem, uśmiecha się refleksami zachodzącego słońca w małych okienkach,  tu i ówdzie zdażą się jeszcze ciągle żywe i wyraźne pamiątki minionej epoki, np kaplica z 1909 roku, a w zaroślach nad strumieniem ukrywa się inna prywatna kapliczka z jakże archaicznie brzmiącym jednym z najpopularniejszych nazwisk Krosna - Bęben, w sumie niby nic ważnego, poza pałcem - stosunkowo nowym, bo wybudowanym u samego kresu XIX wieku, może też kościołem wpisanym na listę zabytków, mimo że powstał on w 1928 roku.

Jednak warto przyjrzeć się tej wsi bliżej, choćby po to by przypomnieć sobie o tym, że mamy w Polsce wynalazcę lampy naftowej, która wlała swoje światło w izby całego świata, że właśnie na Podkarpaciu i to właśnie w Polance zaczynała się europejska przygoda z ropą naftową i w tej małej wsi być może, powstał pierwszy w Europie szyb naftowy o wdzięcznym imieniu „Wojtek”3, w opracowaniu historii Zręcina, mowa jest o tym, że ów szyb Wojciech był w ogóle pierwszym na świecie szybem naftowym, o głębokości 22 metry, co prawda miał on leżeć, w dobrach Karola Klobassa – Zręckiego, jednak Mieszkańcy Polanki przypisują go swej miejscowości i potrafią nawet wskazać jego  lokalizację.

fotograf ślubny bydgoszcz Faktem jest, że szyb działał tu od połowy XIX wieku , a w dobrach Trzecieskich pracowała jedna z pierwszych rafinerii ropy naftowych, rzut kamieniem stąd rozległa się zapominana w dzisejszych czasach Rota, napisana przez Marię Konopnicką, w podarowanym Jej prze Polski Naród dworku w Żarnowcu, wzywająca do trwania we własnych progach i pozostania przy własnym imieniu, tu rozgrywały się dramtyczne wydarzenia rabacji chłopskich 1848 roku, które mogły skończyć się tragicznie dla Wincentego Pola i Tytusa Trzecieskiego, w czasie napadu na dwór w Polance5 i tu rodziła się myśl o uwłaszczeniu Chłopów i zniesieniu pańszczyzny6, stąd wyszedł list do Papierza, wzywający do Polski Bronisława Markiewicza błogosławionego założyciela zgromadzenia Ojców Michalitów z Miejsca Piastowego7, napisany przez ówczesnego właściciela majątku Polanka, Jana Trzecieskiego, syna Tytusa Trzecieskiego, który wespół z Ignacym Łukasiewiczem i Karolem Klbassa - Zręckim prowadził wspomniane już prace nad „olejem sklanym” - co do dziś pozostało oprócz próchniejącej pamięci?

Najpełniej opowiada o tamtych czasach układ katastralny wsi, który można odtworzyć na podstawie mapy z 1851 roku, wykonanej przez austryjackich Inżynierów, a o szlacheckiej świetności majątku świadczy wyremontowany pałacyk Rodziny Trzecieskich, stanowiący obecnie własność Krośnieńskich Hut Szkła S.A., gdzie mieści się zakładowe przedszkole, o jego burzliwych dziejach wspomnę szerzej dalszej części opracowania, niezmienne pozostały chyba tylko widoki pól Niwy Zagumnie.

Marek Gransicki

Część I.
cdn...